970 REKLAM
PROF. DR. ÖZGÜR KARCIOĞLU

PROF. DR. ÖZGÜR KARCIOĞLU

Mail: okarcioglu@gmail.com

İspanyol gribi pandemisi: Tarih ve tekerrür?

İspanyol gribi pandemisi: Tarih ve tekerrür?

İspanyol gribi pandemisi nedir?

1918-1920 arasında Avrupa da başlayıp gemilerle Amerika Kıtası’na da geçen, neredeyse her ülkeyi, dünyanın o zamanki nüfusunun üçte birini etkileyen bir pandemi. İspanyol gribi 100 yıl sonrasına, günümüze ışık tutuyor.

Pandemilerin gidişine ilişkin çok faktör etkili olduğundan gelecek tahminlerinde çok dikkatli olunmalıdır. Hastalığın kendi iç dinamiği içindeki durumuna baktığımızda, kolayca bulaştırıcılığı olan, özgül ilacı ve aşısı henüz bulunamayan bir hastalıktan söz edildiğini görüyoruz. Bu durumun benzerlerini tarihten biliyoruz. 1918 Pandemisin de ABD’de yaşanan deneyim yol gösterici olmaktadır.

Neden İspanyol gribi denmiştir?

Aslında salgın Avrupa ve ABD’yi çok yaygın olarak etkilemişse de 1. Dünya Savaşı ortamında ABD, Fransa, Almanya ve İngiltere’de gazetelerin salgınla ilgili gerçekleri yazmaları engellenmiş, fakat İspanya Kralı’nın ağır hasta olması ve İspanya’daki salgının şiddetli yayılması ile ilgili haberler serbest bırakılmıştır. Bu nedenle dünyada gribin özellikle İspanya’yı vurduğu görüşü yayılmıştır.

İspanyol gribi diğer griplerden farklı mıdır?

İspanyol gribi, H1N1 şeklinde kodlanan 2009’daki domuz gribi salgınından bildiğimiz ajan ile ortaya çıkmıştır. Çoğu influenza salgınında küçük çocuklar ve yaşlılar hedef olmakla birlikte İspanyol gribinde genç erişkinlerde daha yüksek ölüm oranı ortaya çıkmıştır.

Ölümlerde sitokin  (Hayvan ve bitki hücrelerince üretilen, hücrelerin birbirleriyle iletişimini sağlayan protein ve peptidlerin bir grubudur. Hücre yüzeyi sitokin reseptörleri aracılığıyla görevlerini yaparlar.) fırtınası sonrasında bakteriyel süperenfeksiyonun da etkili olduğu ortaya konmuştur.

Salgın sırasında ABD’de neler olmuştur?

Philadelphia ve St. Louis iki ayrı şehir ve kendine özgü yönetsel özellikleri olan yapılardır. Salgının 1918’de Boston’a gelen ticaret gemileri ile ABD’ye ulaştığı düşünülüyor. Hatta Eylül 1918’de Boston’a 35 mil uzaktaki bir üsteki bir askere yanlış olarak menenjit tanısı konulması sonrasında bir gün içinde 1500’den fazla askere grip bulaştığı yazılmıştır.

İlk olguların ‘İspanyol gribi’ tanıları konduğunda iki şehrin birbirinden tamamen farklı yollar izlediği görülüyor.

Philadelphia durumu daha rahat karşılıyor ve önlem almakta yavaş ve isteksiz davranıyor. Tıp kurumları ve sivil toplumun gelişmemiş olmasının da etkisiyle, karşı çıkışlar cılız kalıyor ve 28 Eylül 1918’de binlerce kişinin katıldığı bir resmigeçit düzenleniyor.

28 Eylül 1918’de binlerce kişinin katıldığı resmigeçit sonrası neler oluyor?

Bu resmigeçitten sadece birkaç gün sonra şehirdeki hastaneler İspanyol gribi bulgularıyla, ateşlenen, solunum sıkıntısı gelişen insanlarla dolup taşıyor ve sağlık kurumları hastalara yetişemiyor. Binlerce kişi bu şekilde kaybedildikten sonra önlemler sıkılaşıyor ve salgın kontrol altına alınıyor.

 

Şekil. ABD’de Eylül 1918’de kitlesel ölümler nedeniyle toplu mezarlar açılmıştır.

St. Louis’de salgın sırasında olgu sayılarında farklılık görülüyor sebepleri nelerdir?

St. Louis’ de taban tabana zıt bir strateji izleniyor.

  • İlk olgu tanı aldıktan hemen sonra sıkı önlemler alınıyor,
  • Toplantılar yasaklanıyor,
  • Spor karşılaşmalarına müdahale ediliyor.
  • Parti mitingleri ve hemen her alana müdahale ediliyor.
  • Kitlesel aşılama yapılıyor.

St. Louis’de alınan bu önlemler sonuna kadar uygulanıyor mu?

Ne yazık ki hayır uygulanmıyor. Salgının kontrol edilmeye başlandığı düşünülüyor ve ilk önlemlerden iki ay sonra, Kasım 1918’de uygulamalar bir anda gevşetiliyor. Bu noktadan itibaren olgularda hızlı bir artış oluyor, ancak aylar sonra tekrar kontrol altına alınabiliyor.

Bunun sonucunda iki şehirdeki olgu sayılarının birbirinden farklı bir seyir izlediği rahatça görülüyor (Grafik).

 

Grafik. Bu iki şehrin farklı zamanlarda ve farklı şekillerde yaptığı hatalar toplumu değişik yönlerde etkilemiş ve sonuçta grafiğe olgu artışları yansımıştır. Tarihte bu olaylara ‘Philadelphia çılgınlığı’ ve ‘St. Louis rehaveti’ adları verilmiştir.

İspanyol gribi pandemisi kaç kişinin ölümüne sebep olmuştur?

İspanyol gribi pandemisi tüm dünyada 20 ila 100 milyon kişinin ölümüne yol açmıştır. Tahminlerin ortalaması 50 milyon ile dünyanın en büyük pandemisini göstermektedir.

Kaynak:

https://www.ecohealthalliance.org/2018/05/outbreak-pandemic-strikes?gclid=Cj0KCQjwka_1BRCPARIsAMlUmEpvmqkuL9k7gMrho_ggq4J_g5Nj6eGKc1q687TK0QTgqHb0N8Km7DsaAj_NEALw_wcB

https://www.phillyvoice.com/100-years-ago-spanish-flu-philadelphia-killed-thousands-influenza-epidemic-libery-loan-parade/

 

Yorum Yazın